Gramafon nedir?

Gramafon, plak üzerinde spi­ral çukurlar boyunca titreşimler biçiminde mekanik olarak kaydedilmiş sesi geri ve­ren alete verilen isimdir.

Gramafon'un öncüsü olan fonograf 1877 yılında Thomas Edison tarafından keşfedilmiştir.

Bu makine ile ses ve müzik kayıtı veya dinleme olanakları bulunmaktadır. İlk patenti, 29 Eylül 1887 Alman bilim adamı Emile Berliner tarafından alındı. Gramafon bir yuvarlak ince taş plak ile, fonograf ise bir silindir ile çalışır.

Thomas Edison’un fonografı icat etmesinin ardından, 1887’de Alman Emile Berlinertarafından Gramafonun patentinin alınıp,üretilmesiyle, plak ve Gramafon ticaretide başlamış oldu. Bizim Gramafonla tanışmamız ise 1896-1897 yıllarınd aAbdülhamit döneminde İstanbul’a gelmesiyle başladı. O dönemin yazılı kaynaklarında, ilk gelen Gramafonların İstanbul’un belirli yerlerine konulduğu ve belli bir ücret karşılığında plakların dinlendiği belirtilmiştir. İlerleyen yıllarda plak şirketleri kurulmaya başlamış, Gramafon ve plak kullanımı yaygınlaşmıştır.1960’lara gelindiğinde, manyetik ses kayıt cihazlarıyla beraber Fransızca’dan dilimize geçmiş “küçük kutu” anlamına gelen kasetler ortaya çıktı. Böylece 1960’lardan 1990’lara kadar hükmünü sürecek bir kral tahta oturmuş oldu.

Edison’un Gramafon reklamı (1911)

Fonograf

Fonografı ilk tasarlayanlardan biri ünlü Thomas Alva Edison dir. İlk müzik çalar kutusu. Günümüzde hala dinlenmektedir. Plaklar üzerine tespit edilmiş olan esasları tekrarlamaya yarayan alettir.

Fonograf

Gramafon adı nereden geliyor?

Gramafon adı, eski Yunanca fone, "ses" ve grammein, "yazmak" veya fonograf kelimelerinden gelmektedir.

Gramafon'un bölümleri

1. Plak

2. Makine

Plak

Plak, gomalaka ve mumlu maddelerle (son yıllarda plastik maddelerle) yapılan bir disktir.İki yüzünde helezon şeklinde oyuklar vardır. Bu oyuklar, girintili çıkıntılıdır, özel olarak yapılmış olan gramafon iğnesi, bu oyuklar arasında dolaşırken, meydana gelen titreşimler, plağa alınan sesin tekrar duyulmasını sağlar.

Makine

Makine, plağın devamlı olarak ve aynı hızda dönmesini sağlayan bir motor ile, sesi yansıtan bir bölümden ibarettir. Motor, zemberek ya da elektrikle çalıştırılabilir. Her iki şekilde de dakikada ortalama olarak 78 devir yapılır. Elektrikle çalışan gramafonlara pikap adı verilir.

İğne, plak üzerinde dolandıkça, oyukların girinti ve çıkıntısına göre meydana gelen titreşimler, iğnenin bağlı bulunduğu diyagrama yansır, ses titreşimleri, diyagram ve ses kutusu yardımı ile büyütülerek aksettirilmiş olur. Gramafon 1877 yılında Edison tarafından icat edilmiş olan fonografın geliştirilmiş şeklidir.

Balmumundan yapılmış düz ve daire biçimli kalıplar, gramafona benzeyen bir makineye konur. Bu makine, balmumundan kalıbı, belli bir hızla döndürür. Kalıbın üzerine bir iğne konmuştur. Bu ne bir diyaframa bağlıdır. 

Makinenin karşısında yapılan bir konuşma ya da söylenen bir şarkı, havayı titreştirir, hava da diyagramda titreşimler meydana getirir. Bunun sonucu olarak, diyagrama bağlı olan iğnede de titreşmeler olur. iğne, titreşerek, dönmekte olan balmumu kalıbı üzerinde, titreşme durumuma göre inişli çıkışlı çizgiler çizer. Böylece, bir kalıp elde edilmiş olunur. Bu kalıptan nikel kalıplar çıkarılır. Sonra da bu nikel kalıptan, bildiğimiz gramafon plakları çoğaltılır.

Gramafon kelimesinin ingilizcesi

Gramophone